Öyle bir kale düşünün dört tarafı sular ile çevrili bir kale fırat nehrinin tam ortasında. Yükselen dev bir kaya üzerine inşia edilmiş her gün yanından tekneler geçiyor. Ama yolcuların bir çoğu o kayanın gizemini sırrını bilmiyor. Burası Rum kale tarih boyunca erişilmesi neredeyse imkansız olan bir kaledir. Tek bir girişi var dik şekilde kaya içine oyularak yapılmış. Bir çok ordu bu surların önüne geldiler ama çoğu eli boş geri döndüler. İşin sıra dışı efsanesi yaklaşık 2000 yıl öncesine dayanıyor İsa’nın ilk havarilerinden olan Yuhanna bu kayaya sığında ve incilin ilk nushalarını burada yazdı. Ve çoğaltarak sakladı asıl kalenin sırrı kalenin ortasında bulunan adeta kayanın kalbine oyulmuş yetmiş beş metre bir kuyu. Basamakları döne döne karanlığa doğru iniyor bir noktadan sonra iz kayboluyor. Bu kuyu neden kazıldı su içinmiydi yoksa bir kaçış yolumu düşünüldü kale dışına su altından uzanacak.
Antik Dönemdeki İsimleri
Tarihi çok eskilere dayanan Rum Kale bir çok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Med, Pers, Asur, Helenistik ve devamında memlük sultanlığı roma ve son olarak osmanlı bu kaleye ev sahipliği yapmıştır. Daha geriye bakarsak antik kaynakalara göre ilk olarak Asur Kralı III. Salmanazar döneminde Şitamrat Adı ile geçmiştir. Tarih boyunca kale el değiştikçe isimleride değişmiştir. Sırası ile Kal a Rhomayta, Hromklay, Kale i Zerrin yani altın kale diye adlandırılmış.
İçiresindeki Mimari Yapılar
Tarih boyuna kale el değiştikçe farklı uygarlıkların izleri vardır rum kale‘de. Bunlar içinde Aziz Nerses Kilisesi ve Barşavma Mansatırı ve bir çok su sarnıcı vardır. Geçmişten günümüze ulaşan kalıntılar arasında savunma surları ve kuyu hendek izleri günümüze ulaşmıştır.
Mitolojik Önem ve Din
Hristiyan dünyası için çok önemli bir yere sahip içinde bulunan manastır ve kilise buna ayrı bir anlam yüklemelerinin başlıca sebebidir. Antik kaynaklara göre isa’nın havarisi olan Yuhanna bu kaleye sığınmış ve gizli bir kaya oda içerisinden incilin nüshalarını burada çoğaltığı yazmakta. Dip not olarak ise orta çağda Rum Tehviki patrikliği merkezi olduğu kayıtlarda yer almaktadır.
Osmanlı Dönemi
Osmanlı döneminde ise yaklaşık 1 yıl kale kuşatma altında kalmıştır. Kuşatmanın ardından 1516 yılında Yavuz Sultan Selim Döneminde osmanlı topraklarına dahil edilmiştir. Kalenin yapısı oldukça zorlu olduğundan dolayı yaklaşık bir yıl osmanlı ordusu tarafından kuşatma altında kaldıktan sonra teslim alınmıştır.
